Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến bỏ điểm cộng IELTS trong tuyển sinh

Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa đưa ra đề xuất quan trọng trong dự thảo Thông tư sửa đổi quy chế tuyển sinh, theo đó từ năm 2027, các cơ sở đào tạo sẽ không còn được tự ý áp dụng điểm cộng đối với các chứng chỉ, thành tích hoặc tiêu chí bổ sung. Đây được xem là bước đi chiến lược nhằm chuẩn hóa quy trình xét tuyển, đảm bảo sự công bằng tuyệt đối cho mọi thí sinh tham gia vào cùng một ngành đào tạo.

Theo GS.TS Nguyễn Tiến Thảo – Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, việc điều chỉnh này không phải là sự thay đổi đột ngột mà là kết quả của một lộ trình kiểm soát chặt chẽ. Trước đó, từ năm 2023, Bộ đã yêu cầu các trường thực hiện quy đổi tương đương để giảm thiểu sự chênh lệch. Đến năm 2026, Bộ tiếp tục siết chặt bằng cách khống chế điểm cộng tối đa không vượt quá 10% tổng điểm xét tuyển. Việc tiến tới loại bỏ hoàn toàn điểm cộng là bước đi tiếp theo để đưa tuyển sinh về trạng thái minh bạch, đơn giản và thực chất nhất.

Dữ liệu tuyển sinh năm 2026 cho thấy bức tranh đầy nghịch lý khi có hơn 37.300 thí sinh sử dụng chứng chỉ tiếng Anh để được cộng điểm, trong đó riêng IELTS đã chiếm hơn 35.900 trường hợp. Đáng chú ý, dù IELTS 6.0 là mức phổ biến nhất với 8.318 thí sinh, nhưng lại được các trường quy định thành 26 mức điểm cộng khác nhau, tạo nên sự hỗn loạn trong thang đo.

Tại các nhóm ngành có điểm chuẩn cao, hơn 30% người nhập học được hưởng lợi từ điểm cộng, trong khi tỉ lệ này ở các nhóm khác là 9,51%. Đặc biệt, trong ba phương thức xét tuyển không có cấu phần ngoại ngữ riêng (xét điểm thi tốt nghiệp THPT, xét học bạ và kết hợp), có tới 51,42% thí sinh có điểm cộng sở hữu điểm gốc thấp hơn mức trúng tuyển của ngành đó. Điều này cho thấy điểm cộng đã trở thành yếu tố quyết định, làm thay đổi cục diện cạnh tranh và tạo ra sự bất bình đẳng lớn đối với những thí sinh không có điều kiện kinh tế để theo đuổi các chứng chỉ quốc tế đắt đỏ.

Phân tích từ Hệ Thống Luật cho thấy, sự bất công trong tuyển sinh hiện nay chủ yếu phát sinh từ hai hướng. Thứ nhất, đối với các ngành không yêu cầu ngoại ngữ (như ngành chỉ xét Toán, Vật lý, Hóa học), việc một thí sinh có kết quả chuyên môn thấp hơn vẫn trúng tuyển nhờ điểm cộng chứng chỉ tiếng Anh là điều khó chấp nhận. Quyền sử dụng chứng chỉ của một thí sinh không được phép làm mất đi quyền được đánh giá công bằng của thí sinh khác.

Thứ hai, ở các tổ hợp đã có môn tiếng Anh, việc cộng thêm điểm chứng chỉ đồng nghĩa với việc năng lực ngoại ngữ bị tính hai lần. Điều này làm sai lệch thứ tự xét tuyển, đặc biệt tại các ngành có điểm chuẩn cao. Nhiều trường hợp thí sinh đạt 26,5 – 28 điểm vẫn trượt đại học vì không có điểm cộng chứng chỉ, trong khi những thí sinh điểm thấp hơn lại đỗ nhờ các ưu tiên này. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh rằng tự chủ tuyển sinh phải đi đôi với trách nhiệm giải trình, không thể hợp thức hóa những tiêu chí làm sai lệch sự cạnh tranh.

Cần làm rõ rằng việc bỏ điểm cộng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn vai trò của chứng chỉ ngoại ngữ. Dự thảo Thông tư không phủ nhận giá trị của chứng chỉ hay thành tích học sinh giỏi. Cụ thể, các chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được sử dụng để quy đổi, thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển theo quy tắc công khai, hoặc dùng để chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào đối với các chương trình đào tạo bằng tiếng nước ngoài.

Đồng thời, thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được xét tuyển thẳng nếu đáp ứng đủ điều kiện của quy chế. Đặc biệt, từ năm 2027, việc xét tuyển thẳng sẽ không còn bị tính vào giới hạn ba phương thức xét tuyển của mỗi ngành, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tài năng trẻ. Theo định hướng của Bộ, nếu ngoại ngữ là năng lực đầu vào cần thiết, cơ sở đào tạo phải đưa nó thành một hợp phần chính thức của phương thức xét tuyển thay vì dùng nó làm điểm cộng thưởng như hiện nay.

Công bằng trong tuyển sinh đại học được hiểu là thí sinh dự tuyển vào cùng một ngành phải được đánh giá bằng cùng một tiêu chí và trên cùng một thang đo. Hệ Thống Luật đánh giá cao nỗ lực của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” này. Việc loại bỏ các tiêu chí cộng điểm “tự phát” giúp hạn chế tình trạng thương mại hóa trong tuyển sinh, nơi mà chi phí thi chứng chỉ trở thành rào cản tài chính đối với học sinh ở các vùng khó khăn.

Bên cạnh đó, việc thống nhất tiêu chí tuyển sinh sẽ giúp các trường đại học thực hiện đúng tinh thần của Luật Giáo dục đại học về quyền tự chủ gắn liền với trách nhiệm xã hội. Việc chấm dứt tình trạng một chứng chỉ được quy đổi thành nhiều mức điểm khác nhau tại mỗi trường sẽ giúp học sinh và phụ huynh có cái nhìn rõ ràng hơn về lộ trình học tập và xét tuyển, tránh được sự hoang mang trong quá trình đăng ký nguyện vọng.

Việc thay đổi quy chế tuyển sinh từ năm 2027 sẽ buộc các thí sinh phải điều chỉnh chiến lược ôn tập. Thay vì tập trung vào việc lấy các chứng chỉ để “cộng điểm”, thí sinh cần đầu tư nghiêm túc vào các môn thi trong tổ hợp xét tuyển chính thức. Các trường đại học cũng cần rà soát lại các phương thức xét tuyển của mình để đảm bảo phù hợp với quy định mới, tránh việc lạm dụng các tiêu chí bổ sung gây ảnh hưởng đến tính minh bạch.

Đối với các cơ sở đào tạo, việc xây dựng đề án tuyển sinh từ năm 2027 cần bám sát tinh thần của Thông tư mới. Các trường cần công khai, minh bạch các tiêu chí xét tuyển, đảm bảo không có sự chồng chéo giữa các phương thức. Hệ Thống Luật lưu ý rằng, bất kỳ tiêu chí nào làm sai lệch kết quả cạnh tranh giữa các thí sinh đều sẽ nằm trong tầm kiểm soát và xử lý của cơ quan quản lý nhà nước để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho người học.

Để đảm bảo quyền lợi trong các kỳ tuyển sinh tới, Hệ Thống Luật khuyến nghị các thí sinh và phụ huynh:

– Theo dõi sát sao các văn bản, thông tư hướng dẫn mới nhất từ Bộ Giáo dục và Đào tạo về quy chế tuyển sinh từ năm 2027.

– Tập trung tối đa cho các môn học trong tổ hợp xét tuyển chính thức thay vì quá phụ thuộc vào các chứng chỉ cộng điểm.

– Tìm hiểu kỹ đề án tuyển sinh của từng trường đại học để nắm bắt các thay đổi về tiêu chí xét tuyển, đặc biệt là các ngành có tính cạnh tranh cao.

– Trong trường hợp cần sử dụng chứng chỉ ngoại ngữ, hãy ưu tiên sử dụng để quy đổi điểm môn ngoại ngữ hoặc đáp ứng chuẩn đầu ra, thay vì kỳ vọng vào việc được cộng điểm ưu tiên.

– Liên hệ trực tiếp với bộ phận tuyển sinh của các trường hoặc các đơn vị tư vấn pháp luật uy tín để được giải đáp thắc mắc về các quy định mới trước khi đăng ký nguyện vọng.

Câu hỏi thường gặp

Từ năm 2027 có còn được dùng chứng chỉ IELTS để xét tuyển đại học không?

Có. Dự thảo không loại bỏ chứng chỉ IELTS khỏi tuyển sinh. Thí sinh vẫn có thể dùng chứng chỉ để quy đổi điểm môn ngoại ngữ, thay thế điểm thi hoặc chứng minh yêu cầu ngoại ngữ đầu vào. Điểm mới là các trường sẽ không được dùng chứng chỉ này để cộng thêm điểm ưu tiên như hiện nay.

Việc bỏ điểm cộng IELTS có ảnh hưởng đến xét tuyển thẳng không?

Không. Việc xét tuyển thẳng đối với thí sinh đoạt giải học sinh giỏi quốc gia, quốc tế vẫn được giữ nguyên và thậm chí còn được tạo điều kiện thuận lợi hơn khi không tính vào giới hạn ba phương thức xét tuyển của mỗi ngành từ năm 2027.

Tại sao Bộ Giáo dục và Đào tạo lại quyết định bỏ điểm cộng chứng chỉ?

Quyết định này nhằm đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong tuyển sinh. Việc mỗi trường tự quy đổi chứng chỉ theo nhiều mức khác nhau đã tạo ra sự chênh lệch, bất bình đẳng, đặc biệt đối với những thí sinh không có điều kiện kinh tế để thi chứng chỉ.