Chính sách bảo vệ quyền con người của châu Âu.

Liên minh châu Âu (EU) là quốc gia đi đầu thế giới trong việc đảm bảo quyền con người, đặc biệt là đối với các luật và quy định điều chỉnh tất cả các khía cạnh của việc đảm bảo quyền con người. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, cam kết của châu Âu đối với các quyền của mình ngày càng bị thách thức bởi các vấn đề bất ổn chính trị và xã hội. Bài viết này xem xét một số vấn đề bảo vệ nhân quyền ở Châu Âu, đồng thời giúp xác định và tóm tắt các quy định pháp luật liên quan đến các vấn đề mà Châu Âu giải quyết. Trong bài viết này, Zluat sẽ cung cấp một số thông tin liên quan đến chính sách bảo vệ quyền con người của Châu Âu. 

1. Quyền con người là gì ? 

Quyền con người (Human rights, Droits de L’Homme) là toàn bộ các quyền, tự do và đặc quyền được công nhận dành cho con người do tính chất nhân bản của nó, sinh ra từ bản chất con người chứ không phải được tạo ra bởi pháp luật hiện hành. Đây là những quyền tự nhiên, thiêng liêng và bất khả xâm phạm do đấng tạo hóa ban cho con người như quyền sống, quyền tự do và mưu cầu hạnh phúc, những quyền tối thiểu của con người mà bất kỳ chính phủ nào cũng phải bảo vệ.

Quyền con người không những được nhìn nhận trên quan điểm các quyền tự nhiên (natural rights) mà nó còn được nhìn nhận trên quan điểm các quyền pháp lý (legal right). Theo đó:

Quyền con người được hiểu là những đảm bảo pháp lý toàn cầu có tác dụng bảo vệ các cả nhân và các nhóm chống lại những hành động hoặc sự bỏ mặc mà làm tổn hại đến nhân phẩm, những sự được phép và sự tự do cơ bản của con người.

2. Vấn đề bảo đảm quyền con người trong luật pháp của Châu Âu. 

Công ước Châu Âu về Bảo vệ quyền con người và Tự do cơ bản (The Convention for the Protection of Human Rights and Fundamental Freedoms – ECHR) được Hội đồng Châu Âu thông qua, có hiệu lực từ ngày 03/9/1953. Châu Âu là khu vực đi đầu trên thế giới trong việc xây dựng cơ chế bảo vệ quyền con người. Theo Nghị quyết 1031 (1994) của Hội đồng Nghị viện Châu Âu thì mọi quốc gia thành viên của Hội đồng Châu Âu (EC) đều phải tham gia công ước này. Văn kiện này còn được bổ sung bằng nhiều nghị định thư khác, trong đó nổi bật là Nghị định thư số 13: Tuyên bố xóa bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình.

Bất cứ công dân nào bị xâm phạm bởi các nước đã ký kết Công ước đều có thể đưa vụ việc ra Tòa án Quyền con người Châu Âu. Các phán quyết về những vi phạm nhân quyền buộc các nước liên quan phải có nghĩa vụ thi hành, bồi thường thiệt hại cho nguyên đơn. Đây là điểm mới của Công ước, cho phép cá nhân có vai trò tích cực trên công pháp quốc tế (theo truyền thống, chỉ các quốc gia mới được coi là chủ thể). Công ước này hiện là thỏa ước quốc tế về nhân quyền duy nhất bảo vệ cá nhân ở mức độ cao nhất.

Trên bình diện quốc gia, trên cơ sở cơ chế chung của khu vực, các quốc gia Châu Âu đã hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về vấn đề nhân quyền. Đây là tiền đề pháp lý để công dân đấu tranh bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Đồng thời là cơ sở, căn cứ để công dân đánh giá, kiểm tra, đối chiếu các hành vi từ phía Nhà nước và các thành viên trong xã hội. Như vậy, pháp luật không chỉ là công cụ, phương tiện của Nhà nước mà còn là công cụ, vũ khí của mọi công dân để thực hiện, bảo vệ quyền con người.

Ở hầu hết các nước Châu Âu, các cơ quan trong bộ máy Nhà nước như nghị viện (quốc hội), chính phủ, tòa án đều có vai trò bảo đảm việc thực hiện luật pháp quốc gia và các chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Bộ máy chính quyền có nhiệm vụ duy trì trật tự, ổn định xã hội và bảo đảm quyền lợi của nhân dân, nghĩa là tất cả các nhánh quyền lực đều đóng vai trò nhất định trong việc thực thi quyền con người.

Bên cạnh đó, nhiều quốc gia đã hình thành các cơ quan độc lập tương đối với bộ máy Nhà nước để tăng cường hiệu quả bảo vệ và thúc đẩy quyền con người và được gọi chung là thể chế hoặc cơ quan quốc gia về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người (National human rights institutions – NHRIs). Cơ chế quốc gia này xuất phát từ nghĩa vụ của các Nhà nước được nêu trong các văn kiện quốc tế về quyền con người và là một bảo đảm quan trọng cho sự phát triển toàn diện của chính công dân các nước. Hệ thống cơ quan quốc gia về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người được tổ chức rất đa dạng, phong phú và không phải tất cả đều tuân thủ chặt chẽ những tiêu chuẩn được thông qua tại Nguyên tắc Paris.

Năm 2019, Ủy viên Nhân quyền của Hội đồng Châu Âu, ông Dunja Mijatović đã công bố báo cáo hoạt động thường niên(1). Báo cáo cung cấp một bức tranh tổng thể về các vấn đề, thách thức và cơ hội chính mà các nước Châu Âu đang phải đối mặt trong lĩnh vực nhân quyền. Thêm vào đó, đại dịch Covid-19 trong 02 năm 2020 và 2021 đang trở nên trầm trọng hơn các vấn đề và nhấn mạnh những điểm yếu của hệ thống bảo vệ nhân quyền của Châu Âu.

Ngày càng có nhiều thách thức đối với các tiêu chuẩn và nguyên tắc nhân quyền trên khắp lục địa. Trong một số trường hợp, sự thù địch đối với quyền con người là phổ quát, không thể chia cắt và ràng buộc về mặt pháp lý đã gia tăng, thúc đẩy một câu chuyện ăn mòn gây nguy hiểm cho các nguyên tắc và tiêu chuẩn mà Châu Âu đã xây dựng trong bảy thập kỷ qua.

Năm trong số các chủ đề được đề cập trong báo cáo này minh họa đặc biệt rõ ràng đang diễn ra ở Châu Âu: Thứ nhất, phân biệt chủng tộc; thứ hai, vấn đề di cư và tị nạn; thứ ba, bình đẳng giới; thứ tư, tự do ngôn luận và thứ năm, kiểm soát trí tuệ nhân tạo.

3. Liên minh Châu Âu và vấn đề quyền con người. 

Trong Liên minh châu Âu, quyền con người được thừa nhận có giá trị phổ quát và không thể phân chia. Xuất phát từ yêu cầu này, Liên minh châu Âu đã thiết lập sự hỗ trợ tích cực và bảo vệ quyền con người không chỉ trong phạm vi các quốc gia thành viên mà còn mở rộng trong quan hệ với các quốc gia ngoài Liên minh. Đồng thời, Liên minh châu Âu tôn trọng các thẩm quyền sâu rộng của chính phủ các quốc gia thành viên trong lĩnh vực này.

Trọng tâm trong chính sách bảo vệ quyền con người ở châu Âu là các quyền về dân sự, chính trị, kinh tế, xã hội và văn hóa. Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu cũng cam kết thúc đẩy các quyền của phụ nữ và trẻ em, cũng như quyền của người thiểu số và người du cư (Displaced Person – DP).

Mặc dù Liên minh châu Âu có truyền thống tốt đẹp tôn trọng các quyền con người song trên thực tế việc thực thi chính sách của Liên minh luôn cần có sự giám sát nhằm bảo vệ các quyền con người một cách có hiệu quả. Theo đó, các giám sát sẽ hướng các mục tiêu chống phân biệt chủng tộc, bài ngoại và phân biệt đối xử dựa trên tôn giáo, giới tính, tuổi tác, khuyết tật hoặc khuynh hướng tình dục. Liên minh châu Âu cũng chú trọng đến việc bảo vệ quyền con người trong các trường hợp tị nạn và di dân, đặc biệt trong bối cảnh Liên minh châu Âu trong nhiều thập kỷ qua đã cho phép những người dân của các quốc gia khác đến làm việc hoặc tị nạn do chiến tranh hay khủng bôi

Trong khuôn khổ của Chương trình về việc làm và liên kết xã hội (PROGRESS), Liên minh châu Âu hỗ trợ một loạt các biện pháp để chống tệ phân biệt chủng tộc và bài ngoại trong lĩnh vực này. Đối với chương trình PROGRESS 2007-2013, ngân sách được duyệt với số’ tiền là 743.000.000 euro. Gần một phần tư số’ tiền đó là dành cho các biện pháp chống phân biệt đối xử. Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu cũng đã thiết lập một cơ quan chuyên trách về quyền cơ bản (FRA).

Hiện nay, đấu tranh chống tệ nạn buôn bán người, đặc biệt là buôn bán phụ nữ và trẻ em là một trong những nhiệm vụ ưu tiên của Liên minh châu Âu. Theo đó, Liên minh đã tiến hành một loạt các Chương trình xuyên biên giới trong lĩnh vực này – đặc biệt trong hợp tác với các nước ứng cử viên gia nhập Liên minh và các nước láng giềng ở Đông Nam châu Âu.

Liên minh châu Âu đã chủ động thực hiện từng bước nâng yêu cầu bảo vệ quyền con người trở thành vấn đề trung tâm trong quan hệ với các quốc gia và vùng lãnh thổ khác. Theo đó, tất cả các Hiệp định thương mại và Hiệp định hợp tác giữa Liên minh với các quốc gia không thuộc Liên minh đều chứa đựng một điều khoản quy định rằng tôn trọng quyền con người là yêu cầu cơ bản, quan trọng trong quan hệ giữa các bên. Đến nay, có khoảng 120 Hiệp định như thế đã được ký kết. Một minh chứng rõ nhất về vấn để này được thể hiện thông qua Hiệp định Cotonou về thương mại và viện trợ phát triển giữa Liên minh châu Âu và 78 quốc gia đang phát triển ở châu Phi, Caribe và Thái Bình Dương. Trong trường hợp các quốc gia này vi phạm các quyền con người, thì các ưu đãi về thương mại sẽ bị hủy bỏ và các chương trình hỗ trợ phát triển có thể bị giới hạn. Theo quan điểm Liên minh châu Âu, các mục tiêu chính của chính sách phát triển và xóa đói giảm nghèo chỉ có thể đạt được thông qua các thiết chế dân chủ. Quy định này cũng được áp dụng tương tự đối với các quốc gia đối tốc khác.

Chương trình bảo trợ của EU cho các hoạt động nhân đạo toàn cầu thường không bị giới hạn ngay cả khi có sự vi phạm các quyền con người. Với sự giúp đỡ bằng tiền hoặc bằng hiện vật và hỗ trợ kỹ thuật, mục đích duy nhất của Liên minh châu Âu là giảm thiểu sự đau khổ của con người, cho dù nó được gây ra bởi một thảm họa tự nhiên hoặc lạm dụng quyền lực..

Trên đây là nội dung bài viết của Zluat về “Chính sách bảo vệ quyền con người của Châu Âu”. Bài viết trên là những thông tin cần thiết mà quý độc giả có thể áp dụng vào đời sống thực tiễn. Trong thời gian tham khảo nếu có những vướng mắc hay thông tin nào cần chia sẻ hãy chủ động liên hệ và trao đổi cùng luật sư để được hỗ trợ đưa ra phương án giải quyết cho những vướng mắc pháp lý mà khách hàng đang mắc phải.