Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát kỹ để tránh chồng chéo khi sửa luật

Trong phiên khai mạc Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách diễn ra vào sáng 28/09/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rà soát kỹ lưỡng các dự án luật. Với khối lượng lập pháp lớn và nhiều luật được sửa đổi cùng lúc, yêu cầu đặt ra là phải đảm bảo tính thống nhất, tránh tình trạng việc tháo gỡ điểm nghẽn ở luật này lại vô tình tạo ra vướng mắc ở luật khác. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu các cơ quan của Chính phủ và Quốc hội cần đặc biệt lưu tâm đến sự thống nhất về khái niệm, thẩm quyền, trình tự, thủ tục, phân cấp, phân quyền, cũng như các vấn đề về đất đai, tài chính, dữ liệu và thời điểm có hiệu lực của văn bản.

Theo Chủ tịch Quốc hội, mỗi dự án luật khi trình Quốc hội phải trả lời được những câu hỏi thực tiễn sắc bén: Đang giải quyết vướng mắc gì? Tại sao phải sửa luật? Chính sách mới tạo ra giá trị gì? Tác động đến ai? Chi phí tuân thủ ra sao? Nguồn lực thực hiện ở đâu và ai là người chịu trách nhiệm đến cùng? Đây là những tiêu chí cốt lõi để đánh giá chất lượng của một dự án luật trước khi được thông qua.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chỉ đạo rằng luật cần tập trung vào những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, có tính nguyên tắc và ổn định cao. Đối với các nội dung thường xuyên biến động, có thể giao thẩm quyền để đảm bảo sự linh hoạt trong điều hành. Tuy nhiên, ông đặc biệt lưu ý rằng việc phân định giữa lập pháp và lập quy không được hiểu là chuyển phần khó xuống cho nghị định hay thông tư. Các vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân, điều kiện kinh doanh, phân bổ nguồn lực, tổ chức quyền lực và trách nhiệm của cơ quan nhà nước phải được quy định đủ rõ ngay trong văn bản luật.

Ngược lại, ông khuyến cáo không nên đưa vào luật quá nhiều quy trình kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc những nội dung có tính chất thường xuyên thay đổi. Từ đó, Chủ tịch Quốc hội đã nêu ra ba nguyên tắc xuyên suốt trong công tác xây dựng pháp luật: Luật phải ngắn hơn nhưng không được mỏng về chính sách; quy định phải ít hơn nhưng trách nhiệm phải rõ ràng hơn; và luật phải ổn định hơn nhưng vẫn phải đủ khả năng thích ứng linh hoạt với thực tiễn.

Hội nghị lần này diễn ra trong bối cảnh năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội 14 của Đảng, với nhiều chủ trương lớn về khoa học công nghệ, hội nhập quốc tế, phát triển kinh tế tư nhân và đổi mới công tác xây dựng pháp luật cần được khẩn trương thể chế hóa. Chủ tịch Quốc hội khẳng định: Dù khối lượng công việc lớn và thời gian gấp rút, nhưng chất lượng không được phép giảm sút. Càng làm nhanh thì càng phải chắc chắn, càng sửa nhiều luật thì càng phải bảo đảm tính hệ thống chặt chẽ.

Ông Trần Thanh Mẫn đề nghị các đại biểu Quốc hội chuyên trách tập trung thảo luận vào những vấn đề còn có ý kiến khác nhau, phát biểu thẳng thắn, ngắn gọn, rõ chính kiến và đề xuất phương án xử lý cụ thể. Sau hội nghị, các cơ quan chủ trì soạn thảo và thẩm tra cần khẩn trương tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ, trong đó báo cáo giải trình phải làm rõ ý kiến nào được tiếp thu, ý kiến nào không và nêu rõ lý do cụ thể.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh rằng thước đo cuối cùng của công tác lập pháp không nằm ở con số bao nhiêu luật được thông qua, mà là sau khi luật ban hành, bộ máy phải vận hành tốt hơn, người dân và doanh nghiệp phải thuận lợi hơn, nguồn lực xã hội phải được giải phóng và năng lực quản trị quốc gia phải được nâng lên. Đây là mục tiêu tối thượng mà các dự án luật cần hướng tới.

Trong hai ngày làm việc (28-29/09/2026), các đại biểu Quốc hội chuyên trách tập trung thảo luận 17 dự án luật, được chia thành 5 nhóm lĩnh vực chính. Nhóm kinh tế, tài chính bao gồm sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán; Luật Kế toán; Luật Kiểm toán độc lập và Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhóm an ninh gồm Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, Luật An ninh dữ liệu và Luật Định danh và xác thực điện tử.

Các nhóm lĩnh vực còn lại bao gồm: Nhóm khoa học, môi trường với việc sửa Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo; Luật Bảo vệ môi trường; Luật Điện lực và Luật Bưu chính. Nhóm hành chính, tư pháp gồm Bộ luật Hình sự, Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính. Cuối cùng là nhóm văn hóa, xã hội bao gồm sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thể dục thể thao, du lịch, thư viện, điện ảnh, di sản văn hóa, quảng cáo, báo chí; Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác; cùng dự án sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

Để đảm bảo quyền lợi và tính hiệu quả, các cơ quan soạn thảo cần thực hiện nghiêm túc quy trình đánh giá tác động chính sách ngay từ khâu dự thảo. Việc lấy ý kiến rộng rãi từ các đối tượng chịu tác động trực tiếp và các chuyên gia là bắt buộc để phát hiện sớm những xung đột pháp lý tiềm ẩn. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế giám sát sau ban hành luật để kịp thời phát hiện những bất cập trong thực tiễn thi hành, từ đó có những kiến nghị sửa đổi, bổ sung phù hợp.

Với tỷ lệ đại biểu chuyên trách cao trong Quốc hội khóa 16, yêu cầu về tính chuyên nghiệp và trách nhiệm đối với từng quyết định lập pháp là rất lớn. Các đại biểu cần phát huy tối đa vai trò trong việc phản biện, phân tích sâu sắc từng điều khoản, đặc biệt là các quy định về phân cấp, phân quyền và trách nhiệm của cơ quan nhà nước. Sự đóng góp của các đại biểu sẽ là yếu tố quyết định chất lượng của các bộ luật, đảm bảo đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong giai đoạn mới.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần phải rà soát sự thống nhất giữa các dự án luật?

Việc rà soát nhằm đảm bảo tính đồng bộ, tránh tình trạng xung đột pháp lý hoặc chồng chéo giữa các văn bản. Điều này ngăn chặn việc tháo gỡ điểm nghẽn ở luật này nhưng lại tạo ra vướng mắc mới ở luật khác, giúp hệ thống pháp luật vận hành hiệu quả hơn.

Nguyên tắc xây dựng pháp luật của Quốc hội là gì?

Chủ tịch Quốc hội nêu 3 nguyên tắc: Luật ngắn hơn nhưng không mỏng về chính sách; quy định ít hơn nhưng trách nhiệm rõ ràng hơn; ổn định hơn nhưng phải đủ khả năng thích ứng linh hoạt với thực tiễn. Điều này giúp luật đi vào cuộc sống hiệu quả và tránh đưa quá nhiều quy trình kỹ thuật vào luật.

Đại biểu chuyên trách có vai trò gì trong việc xây dựng luật?

Đại biểu chuyên trách có vai trò phản biện, phân tích sâu sắc từng điều khoản và đưa ra chính kiến rõ ràng. Với tính chuyên nghiệp cao, họ chịu trách nhiệm đảm bảo các dự án luật được thông qua phải giải quyết được vướng mắc thực tiễn, thúc đẩy quản trị quốc gia tốt hơn.