Đề xuất bắt buộc luật sư tham vấn dự án đầu tư công lớn

Đề xuất bắt buộc luật sư tham vấn dự án đầu tư công lớn

Trong bối cảnh Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi đang được Bộ Tư pháp xây dựng và lấy ý kiến sau 23 năm thi hành, một đề xuất mang tính đột phá đã thu hút sự chú ý của dư luận và giới chuyên môn. Theo đó, các tổ chức hành nghề luật sư đồng loạt kiến nghị về việc cần thiết phải thiết lập cơ chế bắt buộc tham vấn ý kiến luật sư đối với các dự án công quy mô lớn, cũng như các giao dịch và tranh chấp thương mại có giá trị cao liên quan đến tài sản công. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo đảm tính pháp lý, minh bạch và an toàn cho ngân sách nhà nước.

Tổng cộng đã có 116 ý kiến đóng góp tập trung vào nội dung bổ sung cơ chế bắt buộc cần ý kiến pháp lý của luật sư đối với các giao dịch phức tạp, có tầm ảnh hưởng sâu rộng đến lợi ích công cộng. Các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp sử dụng vốn nhà nước được khuyến nghị nên từng bước áp dụng việc tham vấn ý kiến luật sư khi tham gia các hoạt động thương mại lớn. Tiếp thu những góp ý này, cơ quan soạn thảo đã thể hiện nội dung cụ thể trong dự thảo mới nhất.

Quy định mới về hoạt động của tổ chức hành nghề luật sư

Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi bổ sung quy định cho phép các tổ chức hành nghề luật sư có quyền ký kết hợp đồng dịch vụ pháp lý thường xuyên hoặc theo từng vụ việc cho các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp nhà nước. Đây là một sự thay đổi đáng kể, mở ra cơ hội để luật sư đồng hành sát sao hơn cùng các đơn vị quản lý vốn nhà nước ngay từ giai đoạn khởi thảo dự án.

Bên cạnh đó, các văn phòng luật sư và công ty luật cũng được phép tham gia thẩm định pháp lý đối với các dự án quan trọng quốc gia, các dự án đầu tư công hoặc các vụ việc có nguy cơ phát sinh tranh chấp lớn, khi có yêu cầu từ phía cơ quan nhà nước. Những hướng dẫn chi tiết về quy trình này dự kiến sẽ được Chính phủ quy định cụ thể tại các văn bản dưới luật sau khi dự thảo được thông qua.

Tranh luận về độ tuổi và phẩm chất của luật sư

Liên quan đến tiêu chuẩn hành nghề, Sở Tư pháp thành phố Hải Phòng từng kiến nghị bổ sung quy định độ tuổi hành nghề luật sư tối đa là 70 tuổi. Tuy nhiên, Bộ Tư pháp đã bác bỏ đề xuất này sau khi cân nhắc kỹ lưỡng. Cơ quan soạn thảo lý giải rằng nghề luật sư có tính đặc thù cao, chủ yếu dựa vào trí tuệ và kinh nghiệm tích lũy theo thời gian. Hơn nữa, việc duy trì giới hạn độ tuổi không còn phù hợp với chủ trương cắt giảm điều kiện kinh doanh và sức khỏe không còn là rào cản bắt buộc đối với luật sư.

Đối với các tiêu chuẩn về phẩm chất như bản lĩnh chính trị, tinh thần dũng cảm, liêm chính và trung thực, nhiều cơ quan đã góp ý rằng cần có tiêu chí đánh giá rõ ràng hơn do đây là những phẩm chất mang tính định tính. Bộ Tư pháp đã tiếp thu và dự kiến giao Chính phủ quy định chi tiết. Đặc biệt, tiêu chuẩn về việc luật sư cần có tinh thần dũng cảm đã được cơ quan soạn thảo quyết định lược bỏ khỏi dự thảo.

Tranh cãi về bằng cấp chuyên môn của luật sư

Một nội dung gây tranh cãi khác là tiêu chuẩn về trình độ học vấn. Tại dự thảo hồi tháng 5, cơ quan soạn thảo đề xuất chỉ cần có bằng từ cử nhân luật trở lên, đồng nghĩa với việc người sở hữu bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật vẫn đủ điều kiện hành nghề. Điều này tạo ra sự khác biệt so với luật hiện hành vốn yêu cầu bắt buộc phải có bằng cử nhân luật.

Đoàn luật sư Đồng Nai, cùng Đoàn Đại biểu Quốc hội các tỉnh Đồng Nai, Hà Nội và Hà Tĩnh đã bày tỏ lo ngại về đề xuất này. Các đơn vị này kiến nghị cần giữ nguyên quy định bắt buộc phải có bằng cử nhân luật, thay vì chấp nhận bằng sau đại học thay thế. Tuy nhiên, Bộ Tư pháp vẫn giữ nguyên nội dung này trong dự thảo. Cơ quan này giải trình rằng hệ thống giáo dục Việt Nam hiện cho phép người học ngành khác vẫn có thể tiếp tục học lên thạc sĩ, tiến sĩ luật. Việc công nhận bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ luật tương đương là hoàn toàn phù hợp với thực tiễn giáo dục quốc gia hiện nay.

Tầm quan trọng của luật sư trong quản lý tài sản công

Việc bắt buộc luật sư tham vấn trong các dự án đầu tư công không chỉ là yêu cầu từ phía các tổ chức hành nghề mà còn là đòi hỏi thực tiễn từ quá trình quản lý nhà nước. Các dự án đầu tư công thường có quy mô vốn rất lớn, liên quan đến nhiều quy định pháp luật phức tạp. Việc thiếu đi sự thẩm định pháp lý từ đội ngũ luật sư chuyên nghiệp có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý tiềm ẩn, gây thiệt hại không nhỏ cho ngân sách nhà nước.

Việc luật sư tham gia từ sớm sẽ giúp các cơ quan quản lý nhận diện được các lỗ hổng trong hợp đồng, các điều khoản bất lợi trong các giao dịch thương mại quốc tế hoặc trong nước. Điều này không chỉ bảo vệ tài sản công mà còn tạo ra sự công bằng, minh bạch trong môi trường kinh doanh, giúp các doanh nghiệp nhà nước tự tin hơn khi đối mặt với các tranh chấp pháp lý phức tạp.

Phân tích pháp lý

Theo tinh thần của dự thảo, việc sửa đổi Luật Luật sư nhằm mục tiêu chuyên nghiệp hóa đội ngũ luật sư, đồng thời nâng cao trách nhiệm của họ trong các quan hệ dân sự, thương mại, đặc biệt là với khu vực công. Việc bổ sung quyền tham gia thẩm định pháp lý cho các dự án quan trọng quốc gia tạo ra một cơ chế giám sát pháp lý độc lập, giúp giảm thiểu rủi ro cho các quyết định hành chính có giá trị kinh tế lớn. Các quy định này dự kiến sẽ được cụ thể hóa bằng các nghị định, thông tư hướng dẫn sau khi Luật chính thức có hiệu lực.

Khuyến nghị

Để đảm bảo quyền lợi và chuẩn bị cho các thay đổi sắp tới, các tổ chức và doanh nghiệp cần: 1. Chủ động cập nhật thông tin về Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi thông qua các kênh chính thống của Bộ Tư pháp. 2. Các đơn vị sử dụng vốn nhà nước nên bắt đầu xây dựng lộ trình phối hợp với các tổ chức hành nghề luật sư uy tín để thẩm định các giao dịch lớn hiện tại. 3. Các cá nhân đang theo đuổi con đường luật sư cần chú trọng hoàn thiện văn bằng chuyên môn theo các tiêu chuẩn mới được cập nhật. 4. Theo dõi sát sao quá trình lấy ý kiến lần hai kết thúc vào ngày 25/10 để có những góp ý kịp thời.

Câu hỏi thường gặp

Dự thảo Luật Luật sư sửa đổi có bắt buộc luật sư tham vấn dự án công không?

Dự thảo hiện đang đề xuất cơ chế tham vấn luật sư đối với các giao dịch phức tạp, quy mô lớn ảnh hưởng đến lợi ích công cộng. Các tổ chức hành nghề luật sư được phép tham gia thẩm định pháp lý cho các dự án đầu tư công và dự án quan trọng quốc gia khi cơ quan nhà nước có yêu cầu.

Người có bằng thạc sĩ luật nhưng không có bằng cử nhân luật có được làm luật sư không?

Dự thảo mới đang giữ nguyên nội dung cho phép người có bằng thạc sĩ hoặc tiến sĩ luật được làm luật sư dù không có bằng cử nhân luật. Cơ quan soạn thảo giải trình đây là quy định phù hợp với thực tiễn hệ thống giáo dục hiện nay tại Việt Nam.

Có quy định giới hạn độ tuổi hành nghề luật sư tối đa 70 tuổi không?

Không. Dù có ý kiến đề nghị giới hạn độ tuổi hành nghề luật sư ở mức 70, nhưng Bộ Tư pháp đã bác bỏ đề xuất này. Cơ quan soạn thảo khẳng định nghề luật sư dựa vào trí tuệ và kinh nghiệm, không nên đặt ra giới hạn về sức khỏe hay độ tuổi.