Điều 224 Bộ luật tố tụng hình sự 2015.

Xem xét quy định trên, chúng ta biết rằng, một trong các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng Hình sự đó là nguyên tắc bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của cá nhân. Cho nên chính việc tiến hành các hoạt động ghi âm, ghi hình, thu thập thông tin, dữ liệu một cách bí mật đã khiến các biện pháp điều tra này được đưa vào diện các biện pháp điều tra đặc biệt. Vậy Điều 224 Bộ luật tố tụng hình sự quy định như thế nào về các trường hợp áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt? Hãy cùng Zluat tìm hiểu bài viết dưới đây.

Thế nào là biện pháp điều tra Tố tụng hình sự đặc biệt

Các biện pháp điều tra tố tụng hình sự đặc biệt, theo quy định tại Điều 223 Bộ luật Tố tụng Hình sự năm 2015 gồm: Ghi âm, ghi hình bí mật; Nghe điện thoại bí mật; Thu thập bí mật dữ liệu điện tử.

Điều 223. Các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt

Sau khi khởi tố vụ án, trong quá trình điều tra, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có thể áp dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt:

1. Ghi âm, ghi hình bí mật;
2. Nghe điện thoại bí mật;
3. Thu thập bí mật dữ liệu điện tử.

Xem xét quy định trên, chúng ta biết rằng, một trong các nguyên tắc cơ bản của Bộ luật Tố tụng Hình sự đó là nguyên tắc bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình, an toàn và bí mật thư tín, điện thoại, điện tín của cá nhân. Cho nên chính việc tiến hành các hoạt động ghi âm, ghi hình, thu thập thông tin, dữ liệu một cách bí mật đã khiến các biện pháp điều tra này được đưa vào diện các biện pháp điều tra đặc biệt.

Các biện pháp này đặc biệt ở chỗ nếu áp dụng đúng theo trình tự, thủ tục luật định thì các hoạt động điều tra sẽ không bị coi là vi phạm nguyên tắc cơ bản của BLTTHS. Và ngược lại, nếu không có quy định chặt chẽ thì có thể dẫn tới việc lạm dụng chính các biện pháp điều tra này để xâm phạm bí mật thư tín, điện tử, và các bí mật khác của cá nhân.

Khái niệm các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt

Các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt không được định nghĩa trong Bộ luật Tố tụng Hình sự. Việc không định nghĩa “ghi âm, ghi hình bí mật là gì? Nghe điện thoại bí mật là gì? Hay thu thập bí mật dữ liệu là gì? có lẽ bởi các thuật ngữ này thực sự khá dễ hiểu mà không cần phải định nghĩa. Cụ thể như sau:

– Ghi âm bí mật là biện pháp ghi lại nội dung của cuộc trò chuyện, trao đổi của các đối tượng tình nghi trong vụ án với nhau hoặc cuộc nói chuyện giữa đối tượng tình nghi với cá nhân khác về vụ án,…. Việc ghi âm được thực hiện một cách bí mật, không công khai cho các đối tượng bị ghi âm biết. Chính tính bí mật khi tiến hành đã khiến biện pháp ghi âm đặc biệt này khác với hoạt động ghi âm khi hỏi cung bị can hoặc các hoạt động ghi âm công khai khác.

– Ghi hình bí mật là ghi lại hình ảnh của đối tượng nghi vấn có hành vi phạm tội để chứng minh, làm rõ diễn biến, tính chất của hành vi phạm tội. Việc ghi hình này cũng được tiến hành một cách bí mật và các đối tượng bị ghi hình cũng không được biết về việc ghi hình này.

– Nghe điện thoại bí mật là biện pháp nghe các cuộc điện thoại của đối tượng bị tình nghi và có thể ghi lại cuộc điện thoại đó nếu cần thiết để bổ sung chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội của đối tượng nghi vấn. Và tất nhiên, khi điều tra viên thực hiện hoạt động này, đối tượng bị điều tra cũng không biết việc cuộc điện thoại của mình đã bị nghe và ghi lại.

– Tương tự, Thu thập bí mật dữ liệu điện tử là thu thập một cách bí mật các thông tin dưới dạng điện tử như: Ký hiệu, chữ viết, chữ số, hình ảnh, âm thanh được tạo ra, lưu trữ, truyền đi bởi phương tiện điện tử làm căn chứng chứ, chứng minh hoặc buộc tội,…

Các trường hợp được áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt

Như đã nêu ở trên, tính đặc biệt của các biện pháp điều tra tố tụng này ở chỗ chúng được tiến hành một cách bí mật. Nên để tránh việc sử dụng tràn làn, xâm phạm bất hợp pháp bí mật cá nhân, Bộ luật Tố tụng Hình sự đã đặt ra giới hạn về việc sử dụng các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt này như sau:

Điều 224. Trường hợp áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt

Có thể áp dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt đối với các trường hợp:

1. Tội xâm phạm an ninh quốc gia, tội phạm về ma túy, tội phạm về tham nhũng, tội khủng bố, tội rửa tiền;
2. Tội phạm khác có tổ chức thuộc loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng.

Từ quy định trên, ta có thể thấy rằng, các trường hợp được sử dụng biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt thường là các tội phạm có tính nguy hiểm cho đất nước (như các tội xâm phạm an ninh quốc gia, khủng bố,..), cho xã hội (các tội phạm về ma tuý, tham nhũng,…), có tổ chức chặt chẽ, các phương thức và thủ đoạn phạm tội cũng như thủ đoạn che dấu tội phạm, “qua mặt các cơ quan chức năng” một cách hết sức tinh vi, xảo quyệt.

Không những vậy, do có tổ chức chặt chẽ nên các đối tượng phạm tội rất ngoan cố, thường chống đối, thiếu hợp tác thậm chí còn sử dụng vũ lực đối với cơ quan điều tra.

Ngoài ra, trong nhiều vụ án, đối tượng phạm tội còn sử dụng nhiều công nghệ, kỹ thuật tiên tiến nên việc sử dụng các biện pháp điều tra tố tụng thông thường không mang lại hiệu quả hoặc không có tác dụng. Chính vì vậy, các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt mới được đưa vào sử dụng nhằm giúp bổ khuyết cho các biện pháp điều tra thông thường, giúp cơ quan điều tra thu thập được các tài liệu, chứng cứ cần thiết trong việc chứng minh tội phạm và giảm các thiệt hại không đáng có về người và về tài sản.

Trên đây, Zluat đã giúp bạn tìm hiểu về Điều 224 Bộ luật Tố tụng hình sự. Trong quá trình tìm hiểu, nếu có câu hỏi thắc mắc xin vui lòng liên hệ website của Công ty Zluat để được giải đáp nhé.