Điều 374 bộ luật Hồng Đức.

I. Vài nét về bộ luật “Quốc triều hình luật”, hệ thống thừa kế và quan hệ thừa kế giữa vợ và chồng.

1. Vài nét về bộ luật “Quốc triều hình luật”.

Quốc triều hình luật là bộ luật thành văn cổ nhất của Việt Nam còn tồn tại cho đến ngày nay. Bộ luật được soạn năm 1483 dưới triều Lê Thánh Tông, niên hiệu Hồng Đức, nên còn được gọi là Luật Hồng Đức. Luật Hồng Đức được biên soạn dựa trên các bộ luật trước đó, phát triển thêm theo hệ thống, có tham khảo luật đời Đường. Năm 1777, được sửa thành Quốc triều hình luật (Lê triều hình luật) gồm 6 quyển, 13 chương, 722 điều, là cơ sở pháp lý chủ yếu của xã hội Việt Nam truyền thống trong nhiều thế kỷ. Bộ luật có nhiều điểm tiến bộ, tính nhân văn sâu sắc và kỹ thuật pháp lý toàn diện hơn so với các bộ luật cùng thời.
2. Hệ thống thừa kế tài sản trước Tòa án Hình sự Quốc gia.
Về quan hệ thừa kế tài sản giữa vợ và chồng thời Lê, theo quy định của Bộ Quốc triều hình luật, tài sản của vợ, chồng được hình thành từ 3 nguồn khác nhau:
Tài sản của chồng là tài sản thừa kế của gia đình chồng.
Tài sản của vợ là tài sản thừa kế của gia đình vợ.
Tài sản do vợ chồng tạo ra trong thời kỳ hôn nhân (tài sản chung) hoặc tài sản canh tác.
Trong vấn đề thổ cư, các quy định của pháp luật thời Lê đặt ruộng đất lên hàng đầu. Điều 374, 375, 376 của Bộ luật không nói gì về đồ đạc khác. Theo Vũ Văn Mẫu, “điểm này cũng dễ hiểu vì trong nền kinh tế nông nghiệp, chỉ có ruộng đất được coi là yếu tố tư bản chủ yếu, các động sản khác chỉ là những thứ ít giá trị”. Trong thời gian này, vợ chồng có tiền tích lũy sẽ mua đất (mua đất). Sự giàu có của một gia đình được đo lường chủ yếu bằng việc sở hữu nhiều hay ít đất đai.

Thừa kế là việc chuyển dịch tài sản từ người đã chết cho người còn sống theo di chúc hoặc pháp luật. Bộ luật hình sự quốc gia quy định hai thủ tục thừa kế như sau: thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Trong đó, quan hệ thừa kế giữa vợ và chồng chỉ xuất hiện dưới hình thức thừa kế theo pháp luật.