Dự thảo bộ luật Hình sự sửa đổi với nhiều thay đổi về tội danh

Tổng quan về dự thảo bộ luật Hình sự sửa đổi

Vào ngày 20/08/2026, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đã trình bày tờ trình về dự án bộ luật Hình sự (sửa đổi) trước Quốc hội. Đây là bước đi quan trọng nhằm cập nhật các quy định pháp luật phù hợp với tình hình thực tiễn và xu thế phát triển của đất nước.

Theo nội dung tờ trình, dự thảo bộ luật Hình sự sửa đổi bao gồm 3 phần, 25 chương và 415 điều. So với bộ luật hiện hành, dự thảo đề xuất bãi bỏ 8 điều, bổ sung 14 điều mới, sửa đổi 301 điều và giữ nguyên 100 điều. Việc sửa đổi này nhằm đảm bảo tính thống nhất, tinh gọn và phân hóa trách nhiệm hình sự một cách khoa học.

Bổ sung tội danh và tinh giản cấu thành tội phạm

Dự thảo chú trọng đến việc bổ sung 9 tội danh mới nhằm đấu tranh hiệu quả với các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh. Đồng thời, cơ quan soạn thảo cũng đề xuất bổ sung các hành vi khách quan mới vào cấu thành của nhiều tội danh hiện hành. Việc bỏ, gộp hoặc tách các tội danh được thực hiện nhằm đảm bảo phản ánh đúng bản chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi phạm tội.

Ủy ban Pháp luật – Tư pháp của Quốc hội khi thẩm tra đã cơ bản tán thành với định hướng bổ sung tội danh mới để kịp thời ngăn chặn các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, cơ quan này cũng lưu ý cần rà soát kỹ lưỡng cấu thành tội phạm, đảm bảo ranh giới rõ ràng giữa hành vi phạm tội và hành vi vi phạm hành chính, từ đó duy trì sự thống nhất với các văn bản pháp luật chuyên ngành.

Thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo là việc thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Cụ thể, hình phạt này chỉ được giữ lại đối với 4 tội danh bao gồm: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy. Ủy ban Pháp luật – Tư pháp ủng hộ chủ trương này nhưng cũng đưa ra cảnh báo cần thận trọng khi xem xét bỏ hình phạt tử hình với một số tội danh đặc biệt nghiêm trọng khác như hiếp dâm người dưới 16 tuổi, tội phạm chiến tranh hay chống loài người để duy trì hiệu quả răn đe.

Điều chỉnh chính sách đối với pháp nhân thương mại và mức phạt tiền

Dự thảo đề xuất bỏ hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại phạm tội. Lý do được đưa ra là hình phạt này có thể gây tác động tiêu cực đến khả năng thanh toán, duy trì hoạt động và thực hiện nghĩa vụ trả lương hoặc bồi thường của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, mức phạt tiền và các định lượng bằng tiền trong cấu thành tội phạm cũng được đề xuất nâng lên gấp đôi so với quy định cũ nhằm tăng sức răn đe.

Mở rộng phạm vi miễn trách nhiệm hình sự

Dự thảo mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong một số lĩnh vực đặc thù như: nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ mới, đổi mới sáng tạo, cũng như thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, việc bổ sung quy định tạm hoãn hoặc miễn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm kinh tế nhưng vì mục đích phát triển kinh tế – xã hội, không có yếu tố tham nhũng và mang lại hiệu quả thực tiễn được xem là chính sách khoan hồng tiến bộ.

Thẩm tra và yêu cầu hoàn thiện dự thảo

Cơ quan thẩm tra nhấn mạnh rằng, dù ủng hộ các chính sách hình sự tiến bộ, cần quy định cụ thể các trường hợp áp dụng để tránh việc lợi dụng chính sách nhằm hợp thức hóa sai phạm kinh tế. Ủy ban Pháp luật – Tư pháp yêu cầu rà soát chặt chẽ các lĩnh vực được áp dụng chính sách này, không áp dụng đại trà cho tất cả các tội danh tại Chương XVIII của bộ luật Hình sự.

Định hướng hoàn thiện hệ thống pháp luật

Việc sửa đổi bộ luật Hình sự lần này không chỉ là yêu cầu cấp thiết để nội luật hóa các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, mà còn là công cụ pháp lý quan trọng để bảo vệ quyền con người, quyền công dân và lợi ích của Nhà nước. Hệ Thống Luật tiếp tục theo dõi sát sao quá trình thảo luận tại Quốc hội để cung cấp các thông tin pháp lý chính xác và kịp thời nhất đến bạn đọc.

Câu hỏi thường gặp

Dự thảo bộ luật Hình sự sửa đổi có bổ sung thêm tội danh mới không?

Có. Dự thảo đề xuất bổ sung 9 tội danh mới và sửa đổi, bổ sung cấu thành của nhiều tội danh hiện hành nhằm đấu tranh hiệu quả với các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh.

Những tội danh nào vẫn giữ hình phạt tử hình trong dự thảo?

Theo dự thảo, hình phạt tử hình chỉ được giữ lại đối với 4 tội danh: phản bội Tổ quốc, giết người, khủng bố và sản xuất trái phép chất ma túy.

Vì sao dự thảo đề xuất bỏ hình phạt cấm huy động vốn với pháp nhân?

Việc bỏ hình phạt này nhằm tránh ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng thanh toán, duy trì hoạt động, trả lương cho người lao động và thực hiện nghĩa vụ bồi thường của các pháp nhân thương mại khi phạm tội.