Góp ý dự án Luật Đất đai sửa đổi nhằm tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp

Vai trò của việc thống nhất quy trình trong Luật Đất đai sửa đổi

Tại hội thảo góp ý cho Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) tổ chức ngày 27/08/2026, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã tập trung thảo luận về tầm quan trọng của việc phân cấp quản lý gắn liền với yêu cầu thống nhất thực thi trên phạm vi toàn quốc. Đối với các doanh nghiệp có quy mô hoạt động tại nhiều tỉnh, thành phố, sự khác biệt trong quy trình hồ sơ, thời hạn xử lý cũng như cách thức công khai thông tin tại mỗi địa phương đang trở thành rào cản lớn, làm gia tăng chi phí và thời gian tuân thủ pháp luật.

Đại diện Ban Pháp chế của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhấn mạnh rằng việc tồn tại hàng chục quy trình khác nhau cho cùng một thủ tục hành chính sẽ gây khó khăn cho môi trường kinh doanh. Do đó, dù đẩy mạnh phân cấp, dự thảo vẫn cần thiết lập một khung tiêu chuẩn chung về hồ sơ và thời hạn giải quyết để đảm bảo sự đồng bộ, giúp doanh nghiệp chủ động trong kế hoạch đầu tư.

Định hướng thiết kế dự thảo theo hướng tinh gọn

Theo đại diện Cục Quản lý đất đai thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, định hướng xây dựng dự thảo lần này là tập trung vào các nguyên tắc chung. So với Luật Đất đai năm 2024, dự thảo đã được tinh giản đáng kể về mặt số lượng điều khoản, chuyển giao các nội dung chi tiết về trình tự, thủ tục cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định thông qua các văn bản dưới luật. Cách tiếp cận này nhằm mục đích tăng cường tính linh hoạt cho hệ thống pháp luật trong bối cảnh thực tiễn thay đổi nhanh chóng.

Tuy nhiên, sự chuyển dịch các nội dung chi tiết xuống nghị định cũng đặt ra thách thức về việc xác định ranh giới giữa nguyên tắc thuộc thẩm quyền của luật và thủ tục hành chính. Các chuyên gia cho rằng, những nội dung tác động trực tiếp đến quyền tài sản như điều kiện bồi thường, các trường hợp không được bồi thường và chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cần được quy định cụ thể tại luật để đảm bảo tính ổn định pháp lý cho doanh nghiệp.

Năng lực thực thi và thẩm quyền của cấp cơ sở

Phân tích từ góc độ thực tiễn, Hiệp hội các Nhà thầu Xây dựng Việt Nam cho rằng việc giao thêm thẩm quyền cho chính quyền cấp xã, phường cần phải dựa trên năng lực thực tế của bộ máy cơ sở. Phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đội ngũ nhân lực tại địa phương đáp ứng được yêu cầu về chuyên môn. Nếu thẩm quyền không tương xứng với năng lực thực hiện, mục tiêu rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục sẽ khó đạt được như kỳ vọng.

Bên cạnh đó, nhu cầu thống nhất thủ tục liên ngành cũng là vấn đề cấp bách. Hiện nay, các dự án chậm đưa đất vào sử dụng hay các thủ tục chuyển nhượng dự án đang có sự chồng chéo giữa cơ quan quản lý đất đai, đầu tư, tài chính và thuế. Việc xây dựng một quy trình liên thông, đồng bộ giữa các cơ quan này sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt các thủ tục rườm rà, tránh tình trạng mỗi cơ quan yêu cầu một kiểu.

Giải quyết vướng mắc trong giai đoạn chuyển tiếp

Một vấn đề pháp lý quan trọng khác được nêu ra là quy trình chuyển tiếp đối với các dự án đang triển khai. Các chuyên gia tại hội thảo kiến nghị cần có quy định rõ ràng về thời điểm hiệu lực của luật mới đối với các dự án đã hoặc đang trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư. Việc xác định rõ lộ trình chuyển tiếp sẽ giúp doanh nghiệp tránh phải thực hiện lại từ đầu các thủ tục hành chính, từ đó tiết kiệm chi phí và thời gian đáng kể.

Liên quan đến các thủ tục công chứng, đại diện cơ quan quản lý khẳng định việc không đưa chi tiết trình tự công chứng vào Luật Đất đai không đồng nghĩa với việc bãi bỏ hoạt động này. Các nội dung này vẫn sẽ được điều chỉnh bởi nghị định và chỉ xem xét giản lược khi cơ sở dữ liệu đất đai được kết nối liên thông hoàn toàn với dữ liệu công dân, tạo tiền đề cho việc số hóa thủ tục hành chính.

Minh bạch dữ liệu và công bằng trong cạnh tranh

Minh bạch thông tin là yếu tố then chốt để phân cấp không dẫn đến sự chênh lệch về cơ hội tiếp cận đất đai. Hệ Thống Luật ghi nhận đề xuất tăng cường công khai thông tin về quy hoạch, giá đất, nghĩa vụ tài chính và tình trạng pháp lý của các dự án. Khi dữ liệu được công khai minh bạch, năng lực triển khai dự án thực sự của doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định thắng lợi, thay vì lợi thế từ khả năng tiếp cận thông tin nội bộ.

Về mặt kỹ thuật, việc kết nối dữ liệu đất đai với hệ thống ngân hàng, thuế và công chứng cần được thực hiện đồng bộ. Mỗi giao dịch chuyển quyền sử dụng đất nên được gắn một mã định danh thống nhất để dễ dàng đối soát nghĩa vụ thuế, các giao dịch thế chấp và lịch sử biến động. Điều này không chỉ phục vụ công tác quản lý mà còn giúp cơ quan chức năng kiểm tra, thanh tra và truy cứu trách nhiệm khi xảy ra sai phạm.

Nguyên tắc xuyên suốt trong xây dựng luật

Quá trình soạn thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cần bám sát tinh thần của Nghị quyết số 21-NQ/TW, đó là khơi thông nguồn lực đất đai nhưng không buông lỏng quản lý, thúc đẩy phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ tài sản công. Sự ổn định của môi trường đầu tư phụ thuộc rất lớn vào mức độ đồng bộ giữa Luật Đất đai với các luật có liên quan như Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Đầu tư.

Cuối cùng, cộng đồng doanh nghiệp kỳ vọng Luật Đất đai sau khi hoàn thiện sẽ tạo ra một khung pháp lý vững chắc, rõ ràng về quyền tài sản và thống nhất về trình tự thủ tục. Đây là nền tảng quan trọng để các doanh nghiệp yên tâm triển khai các kế hoạch đầu tư dài hạn, góp phần vào sự phát triển ổn định của nền kinh tế đất nước.

Câu hỏi thường gặp

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) có thay đổi gì về trình tự thủ tục không?

Dự thảo tập trung vào các nguyên tắc chung, tinh gọn các điều khoản. Nhiều nội dung về trình tự, thủ tục hành chính sẽ được giao cho Chính phủ và các bộ, ngành quy định chi tiết tại các văn bản dưới luật để đảm bảo tính linh hoạt.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì về các dự án đang trong giai đoạn chuyển tiếp?

Các dự án đã hoàn thành lựa chọn nhà đầu tư trước ngày luật có hiệu lực cần được công nhận kết quả. Với dự án đang thực hiện, luật cần xác định thời điểm chuyển tiếp rõ ràng để tránh phải làm lại thủ tục, giúp tiết kiệm chi phí và thời gian.

Việc phân cấp trong quản lý đất đai có làm giảm sự thống nhất không?

Để tránh sự khác biệt giữa các địa phương, dự thảo cần thiết lập một khung tiêu chuẩn chung toàn quốc về hồ sơ, thời hạn giải quyết và công khai thông tin, đảm bảo tính thống nhất trong thực thi pháp luật.