Sửa đổi Luật Đất đai: Bảo đảm quyền lợi và sinh kế người dân

Sửa đổi Luật Đất đai nhằm khơi thông nguồn lực phát triển

Tại phiên thảo luận ngày 21/08/2026, các đại biểu Quốc hội đã tập trung đóng góp ý kiến về định hướng sửa đổi Luật Đất đai. Đây được xem là nhiệm vụ trọng tâm nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, phát huy tối đa nguồn lực đất đai, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội trong tình hình mới. Việc hoàn thiện khung pháp lý về đất đai đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng giữa lợi ích quốc gia và quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất.

Các đại biểu nhấn mạnh rằng, việc sửa đổi luật phải dựa trên tư duy mới, chuyển dịch từ trọng tâm bồi thường tài sản sang mục tiêu tái thiết cuộc sống lâu dài cho người dân. Các quy định cần được luật hóa một cách minh bạch, hạn chế tối đa việc vận dụng tùy tiện, góp phần ổn định xã hội và tạo niềm tin trong nhân dân.

Ưu tiên tái thiết cuộc sống cho người có đất bị thu hồi

Một trong những vấn đề cốt lõi được thảo luận là chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Nguyên tắc xuyên suốt cần bảo đảm là người dân sau khi bàn giao đất phải có nơi ở, điều kiện sống và sinh kế bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Dự thảo Luật cần quy định rõ thứ tự ưu tiên trong bồi thường, trong đó ưu tiên hàng đầu là bố trí đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở tái định cư.

Việc bồi thường bằng tiền chỉ nên áp dụng khi địa phương không còn quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người dân. Bên cạnh đó, cần xây dựng các tiêu chí cụ thể để đánh giá hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và khả năng tiếp cận dịch vụ tại khu tái định cư. Đối với người sản xuất nông nghiệp, chính sách hỗ trợ cần gắn liền với giải pháp chuyển đổi sinh kế bền vững, tránh tình trạng người dân rơi vào khó khăn sau khi nhận tiền bồi thường.

Phân cấp quản lý đi đôi với kiểm soát quyền lực

Về thẩm quyền quản lý nhà nước, các đại biểu đồng tình với phương án luật hóa các quy định hiện hành, tạo điều kiện để chính quyền địa phương chủ động trong việc quyết định và chịu trách nhiệm. Mô hình phân cấp, ủy quyền cần được thực hiện đồng bộ với các cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình nghiêm ngặt.

Đặc biệt, đối với các quyết định về thu hồi đất, định giá đất và nghĩa vụ tài chính, cần có sự kiểm soát chặt chẽ để tránh lạm quyền. Việc tăng cường thẩm quyền cho địa phương phải đi kèm với các biện pháp kỹ thuật để đảm bảo tính minh bạch, khách quan trong mọi khâu thực thi, bảo vệ quyền lợi người dân và doanh nghiệp.

Cơ chế điều tiết giá trị tăng thêm từ đất đai

Vấn đề điều tiết giá trị tăng thêm từ đất – phần giá trị không do người sử dụng đất đầu tư mà từ quy hoạch, hạ tầng – là một nội dung quan trọng. Các đại biểu kiến nghị cần nghiên cứu cơ chế cụ thể để Nhà nước và xã hội được thụ hưởng một phần hợp lý từ giá trị này. Điều này không chỉ giúp tăng thu ngân sách mà còn đảm bảo sự công bằng trong phân phối nguồn lực.

Ngoài ra, cần đánh giá tác động của bảng giá đất và hệ số điều chỉnh đến chi phí sản xuất, kinh doanh. Việc xác định giá đất cần hài hòa giữa yêu cầu thúc đẩy đầu tư và khả năng tiếp cận đất đai của doanh nghiệp, đồng thời phải tách bạch rõ ràng giữa giá trị kinh tế và quyền tài sản của người dân.

Phân định ranh giới giữa thu hồi đất và thỏa thuận dân sự

Các đại biểu cũng đề nghị làm rõ ranh giới giữa quyền lực công của Nhà nước trong thu hồi đất và cơ chế thỏa thuận dân sự. Việc một dự án được phê duyệt không mặc nhiên đồng nghĩa với việc Nhà nước được quyền thu hồi đất. Cần có các tiêu chí cụ thể về tính cấp thiết, mục tiêu và phạm vi thu hồi đất đối với từng dự án.

Đối với cơ chế nhà đầu tư thỏa thuận 75% diện tích và Nhà nước thu hồi phần còn lại, cần cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên quy mô, loại đất và mức độ ảnh hưởng đến sinh kế. Không nên áp dụng cứng nhắc các con số tỷ lệ mà cần xem xét đến yếu tố con người và quyền cư trú của các gia đình.

Hoàn thiện chính sách giá đất và bảo vệ quyền lợi người dân

Liên quan đến giá đất, cần tách bạch chức năng điều tiết kinh tế và chức năng bảo đảm bồi thường. Nhà nước có thể sử dụng bảng giá đất như một công cụ điều tiết thị trường, nhưng khi thu hồi đất, mức bồi thường phải bảo đảm sát với giá trị thực tế của tài sản. Việc bỏ giá đất cụ thể đòi hỏi các cơ quan chức năng phải công khai dữ liệu, tăng cường phản biện xã hội và chịu trách nhiệm giải trình.

Hệ Thống Luật khẳng định rằng việc hoàn thiện Luật Đất đai là bước đi tất yếu để bảo đảm tính thượng tôn pháp luật. Các quy định cần được thiết kế khoa học, cụ thể, dễ áp dụng để vừa tạo thuận lợi cho sự phát triển, vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tránh phát sinh tranh chấp kéo dài.

Kết luận pháp lý về sửa đổi Luật Đất đai

Việc sửa đổi Luật Đất đai 2024 không chỉ là yêu cầu cấp bách về mặt kinh tế mà còn là đòi hỏi về mặt pháp lý nhằm hoàn thiện hệ thống quản lý đất đai. Hệ Thống Luật khuyến nghị các cơ quan soạn thảo cần tiếp tục lắng nghe, tiếp thu ý kiến từ thực tiễn để xây dựng các quy định mang tính khả thi cao, đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích cộng đồng và lợi ích cá nhân theo đúng tinh thần Nghị quyết của Đảng.

Câu hỏi thường gặp

Nhà nước thu hồi đất thì ưu tiên bồi thường như thế nào?

Theo định hướng sửa đổi, ưu tiên bồi thường bằng đất có cùng mục đích sử dụng hoặc nhà ở tái định cư. Việc bồi thường bằng tiền chỉ thực hiện khi không có quỹ đất, quỹ nhà phù hợp hoặc theo nguyện vọng của người dân để đảm bảo sinh kế ổn định.

Cơ chế điều tiết giá trị tăng thêm từ đất là gì?

Đây là cơ chế Nhà nước điều tiết phần giá trị đất tăng thêm không do công sức đầu tư của người sử dụng đất mang lại, mà do quy hoạch, hạ tầng hoặc chuyển mục đích sử dụng đất tạo ra, nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Có nên áp dụng cơ chế Nhà nước thu hồi đất khi nhà đầu tư thỏa thuận 75%?

Đây là vấn đề cần cân nhắc kỹ, không nên chỉ dựa vào tỷ lệ 75% mà cần xét đến tính chất dự án, loại đất và ảnh hưởng đến nơi ở, sinh kế thực tế của người dân để tránh phát sinh tranh chấp và bảo đảm công bằng xã hội.