Lợi dụng chức vụ quyền hạn trong khi thi hành công vụ và những dấu hiệu sai phạm pháp lý

Bản án phúc thẩm và những tình tiết bất ngờ

Vào chiều ngày 10/09/2026, Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội đã tổ chức phiên tòa phúc thẩm xét xử bị cáo Nguyễn Thị Bình, cựu Hiệu trưởng Trường THCS Ba Đình về tội danh Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ. Điểm đáng chú ý của phiên tòa này là việc cơ quan công tố đã đặt ra những nghi vấn nghiêm trọng về tính pháp lý trong các căn cứ buộc tội ở cấp sơ thẩm, khiến vụ án có nguy cơ phải điều tra lại từ đầu.

Tại phiên tòa, đại diện Viện Kiểm sát đã chỉ ra rằng việc xác định thiệt hại của vụ án dựa trên con số 1,9 tỷ đồng là chưa hoàn toàn chính xác. Trong khi đó, các luật sư và bị cáo vẫn kiên trì khẳng định sự trong sạch và cho rằng những cáo buộc hiện tại không phản ánh đúng thực tế hoạt động giáo dục tại nhà trường vào thời điểm đó.

Căn cứ pháp lý trái luật trong vụ án

Vấn đề gây tranh cãi nhất tại phiên tòa chính là việc áp dụng Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND TP Hà Nội. Cấp sơ thẩm đã sử dụng văn bản này làm cơ sở để xác định mức thu học thêm tối đa, từ đó quy kết số tiền 1,9 tỷ đồng là khoản thu vượt sai quy định. Tuy nhiên, Kết luận số 01 của Cục Kiểm tra văn bản và Tổ chức thi hành pháp luật thuộc Bộ Tư pháp đã đưa ra quan điểm hoàn toàn trái ngược.

Theo Cục Kiểm tra văn bản, cả Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND và Hướng dẫn số 5898 của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội đều có dấu hiệu không phù hợp với Thông tư số 17/2012/TT-BGDĐT. Việc áp dụng một văn bản có dấu hiệu trái pháp luật để định tội danh cho bị cáo đã làm lung lay toàn bộ nền tảng pháp lý của bản án sơ thẩm.

Sự thiếu hụt bằng chứng trong xác định thiệt hại

Viện Kiểm sát nhấn mạnh rằng việc đồng nhất số tiền thu vượt với thiệt hại thực tế là một sai lầm nghiêm trọng. Thực tế, hoạt động dạy thêm đã diễn ra và 70% số tiền thu được, tương đương 766 triệu đồng, đã được chi trả trực tiếp cho đội ngũ giáo viên đứng lớp. Việc coi toàn bộ số tiền này là thiệt hại mà không trừ đi chi phí vận hành là thiếu công bằng.

Hơn nữa, hồ sơ vụ án còn thiếu hụt nghiêm trọng các tài liệu gốc quan trọng như danh sách học sinh theo từng lớp học thêm và sổ theo dõi giảng dạy. Mặc dù có các báo cáo thanh tra đề cập đến việc chia lớp, nhưng cơ quan tố tụng lại không thu giữ được các chứng cứ vật chất này, dẫn đến việc căn cứ buộc tội trở nên vô cùng lỏng lẻo.

Yêu cầu điều tra bổ sung và trách nhiệm cơ quan nhà nước

Trước tình hình đó, Viện Kiểm sát đã đề nghị cần có ý kiến chính thức bằng văn bản từ các cơ quan quản lý nhà nước về tính hợp pháp của các văn bản quy phạm pháp luật liên quan trước khi đưa ra phán quyết cuối cùng. Việc đại diện UBND TP Hà Nội và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội xin ý kiến bằng văn bản cho thấy sự lúng túng trong việc xác định hiệu lực pháp lý của các quy định địa phương so với thông tư của Bộ.

Cần thiết phải tiếp tục điều tra làm rõ việc chia lớp được thực hiện từ thời điểm nào và quy mô cụ thể ra sao. Chỉ khi có đầy đủ chứng cứ và căn cứ pháp lý vững chắc, vụ án mới có thể được xét xử một cách công tâm và đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho người bị buộc tội.

Phân tích pháp lý

Dưới góc độ pháp lý, tội danh Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ đòi hỏi phải chứng minh được động cơ vụ lợi và hành vi trái công vụ gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trong trường hợp này, khi căn cứ pháp lý (Quyết định số 22/2013/QĐ-UBND) bị đặt dấu hỏi về tính hợp hiến và hợp pháp so với Thông tư số 17/2012/TT-BGDĐT, thì hành vi bị cáo buộc là trái công vụ trở nên không có cơ sở vững chắc.

Theo Điều 356 Bộ luật Hình sự, thiệt hại là yếu tố cấu thành bắt buộc. Nếu số tiền thu vượt không được xác định đúng là thiệt hại, hoặc không tách bạch được phần chi phí thực tế cho hoạt động dạy thêm, việc định tội danh có thể bị sai lệch. Hệ Thống Luật khuyến nghị rằng trong các vụ án liên quan đến quản lý tài chính trường học, việc xác minh số liệu phải dựa trên chứng từ kế toán gốc thay vì suy diễn từ các văn bản hành chính đang bị tranh cãi.

Khuyến nghị

Đối với các cơ sở giáo dục và cán bộ quản lý, cần thực hiện nghiêm túc các bước sau để đảm bảo an toàn pháp lý:

• Luôn cập nhật và đối chiếu các quyết định địa phương với văn bản của Bộ quản lý chuyên ngành.
• Lưu trữ đầy đủ hồ sơ, danh sách học sinh, sổ theo dõi dạy thêm và chứng từ chi trả lương giáo viên.
• Khi có sự mâu thuẫn giữa các văn bản pháp luật, cần chủ động xin ý kiến bằng văn bản từ cơ quan cấp trên trước khi triển khai thực hiện các khoản thu.
• Trong trường hợp đối diện với cáo buộc pháp lý, cần yêu cầu làm rõ tính hợp pháp của các văn bản hành chính được sử dụng làm căn cứ buộc tội.

Câu hỏi thường gặp

Tội Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ bị xử lý thế nào?

Theo Điều 356 Bộ luật Hình sự, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 1 năm đến 20 năm tùy theo tính chất, mức độ thiệt hại và hành vi vi phạm.

Nếu văn bản hành chính trái luật thì bản án có bị hủy không?

Nếu căn cứ pháp lý để xác định tội danh hoặc mức thiệt hại bị khẳng định là trái pháp luật hoặc không phù hợp với văn bản cấp trên, bản án sơ thẩm có thể bị hủy để điều tra lại hoặc xét xử lại theo quy định pháp luật.

Thiệt hại trong vụ án hình sự về kinh tế được xác định như thế nào?

Thiệt hại thực tế phải là số tiền bị chiếm đoạt hoặc gây mất mát trực tiếp cho Nhà nước, tổ chức. Các khoản đã chi trả cho hoạt động hợp pháp hoặc chi phí vận hành cần được khấu trừ để xác định đúng thiệt hại.