Đồng Nai: Không nuôi con như tòa án tuyên, tôi có vi phạm gì không?

Việc chồng cũ không thực hiện quyền và nghĩa vụ nuôi con theo bản án của tòa án, đồng thời để con cho bạn tự chăm sóc mà không có bất kỳ sự hỗ trợ nào về vật chất, đã khiến chị Đào Thị Thương (Đồng Nai) lo lắng về rủi ro pháp lý cho cả hai bên. Chị đặt ra câu hỏi liệu việc mình đang trực tiếp nuôi dưỡng con dù không được tòa án chỉ định có vi phạm pháp luật hay không, và cần làm gì để tránh những tranh chấp, kiện tụng bất lợi trong tương lai.

Trên thực tế, tình trạng cha hoặc mẹ sau khi ly hôn không thực hiện nghĩa vụ trực tiếp chăm sóc con dù bản án đã có hiệu lực pháp luật là một vấn đề khá phổ biến. Theo quy định pháp luật hiện hành, khi tòa án đã ban hành bản án hoặc quyết định ly hôn, trong đó chỉ định rõ người trực tiếp nuôi con, thì người đó có trách nhiệm pháp lý bắt buộc phải thực hiện việc trông nom, chăm sóc và giáo dục trẻ. Việc chồng cũ của chị Thương bỏ mặc con, không thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 98/2026/NĐ-CP ngày 31-3-2026, hành vi của người cha không quan tâm, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ, trách nhiệm trong việc nuôi dưỡng trẻ em hoặc bỏ mặc trẻ tự sinh sống, cắt đứt quan hệ tình cảm và vật chất với trẻ em sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính. Mức phạt tiền cho các hành vi này được quy định từ 10 đến 15 triệu đồng. Như vậy, trong trường hợp này, chồng cũ của chị Thương hoàn toàn có nguy cơ bị xử phạt hành chính do không thực hiện nghĩa vụ người trực tiếp nuôi con theo quyết định của tòa án.

Về phía chị Thương, việc chị đang trực tiếp chăm sóc con dù tòa án chưa chỉ định không bị coi là vi phạm pháp luật. Ngược lại, hành động này xuất phát từ tình mẫu tử và trách nhiệm bảo vệ quyền lợi tốt nhất cho trẻ. Tuy nhiên, để đảm bảo tính pháp lý lâu dài và tránh những rắc rối về quyền nuôi con sau này, chị cần thực hiện các thủ tục pháp lý để thay đổi người trực tiếp nuôi con một cách chính thức.

Phân tích pháp lý

Dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, đặc biệt là Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, việc thay đổi người trực tiếp nuôi con là quyền và nghĩa vụ nhằm bảo đảm sự phát triển toàn diện của trẻ. Theo Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014, cha, mẹ hoặc cá nhân, tổ chức có quyền yêu cầu tòa án xem xét thay đổi người trực tiếp nuôi con khi có căn cứ phù hợp.

– Thứ nhất, cha và mẹ có thể thỏa thuận về việc thay đổi người trực tiếp nuôi con nếu thỏa thuận đó đảm bảo lợi ích tốt nhất cho con.

– Thứ hai, nếu người đang trực tiếp nuôi con không còn đủ điều kiện để trông nom, chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con, tòa án sẽ căn cứ vào tình hình thực tế để thay đổi.

– Thứ ba, đối với trẻ từ đủ 7 tuổi trở lên, tòa án phải xem xét nguyện vọng của con khi quyết định thay đổi người nuôi dưỡng.

– Thứ tư, nếu cả cha và mẹ đều không đủ điều kiện, tòa án sẽ giao con cho người giám hộ theo quy định của Bộ luật Dân sự.

Về thẩm quyền giải quyết, theo khoản 3 Điều 29, điểm b khoản 2 Điều 35 và điểm i khoản 2 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 (được sửa đổi bởi Luật sửa đổi Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1-7-2025), tòa án nhân dân khu vực nơi một trong các bên thỏa thuận về thay đổi người trực tiếp nuôi con cư trú hoặc làm việc sẽ có thẩm quyền thụ lý và giải quyết đơn yêu cầu của chị.

Tòa án nhân dân tối cao cũng đã có những yêu cầu rút kinh nghiệm trong việc giải quyết các vụ án hôn nhân và gia đình, đặc biệt lưu ý không được tuyên người không trực tiếp nuôi con “không phải cấp dưỡng” khi người trực tiếp nuôi con chưa yêu cầu. Điều này khẳng định nghĩa vụ cấp dưỡng là nghĩa vụ gắn liền với trách nhiệm của người cha, người mẹ không trực tiếp nuôi con.

Khuyến nghị

Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho con và chính bản thân chị, chị Thương cần thực hiện các bước sau:

– Thu thập chứng cứ chứng minh việc chồng cũ không chăm sóc, nuôi dưỡng con (ví dụ: hình ảnh, tin nhắn, xác nhận của địa phương hoặc người làm chứng).

– Làm đơn yêu cầu tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con gửi đến tòa án có thẩm quyền theo quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự.

– Chuẩn bị các tài liệu chứng minh chị có đầy đủ điều kiện về kinh tế, thời gian và môi trường sống để đảm bảo quyền lợi tốt nhất cho con.

– Nếu có thể, hãy chủ động thỏa thuận với chồng cũ về việc thay đổi quyền nuôi con để giảm bớt thời gian và chi phí tố tụng tại tòa.

– Nếu con đã đủ 7 tuổi, cần chuẩn bị tinh thần để con bày tỏ nguyện vọng một cách tự nhiên trước tòa án.

Việc sớm hợp thức hóa quyền trực tiếp nuôi con sẽ giúp chị chủ động hơn trong việc chăm sóc, giáo dục con, đồng thời làm căn cứ để yêu cầu người cha thực hiện nghĩa vụ cấp dưỡng theo quy định pháp luật.

Câu hỏi thường gặp

Tôi đang nuôi con dù tòa giao cho chồng, tôi có bị phạt không?

Bạn không vi phạm pháp luật khi trực tiếp chăm sóc con. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi hợp pháp và tránh tranh chấp, bạn nên làm đơn yêu cầu tòa án thay đổi người trực tiếp nuôi con theo quy định tại Điều 84 Luật Hôn nhân và gia đình 2014.

Chồng cũ bỏ mặc con không nuôi, có bị xử phạt không?

Có. Theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 98/2026/NĐ-CP, hành vi không quan tâm, thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ nuôi dưỡng trẻ em của cha mẹ có thể bị phạt tiền từ 10 đến 15 triệu đồng.

Làm thế nào để thay đổi quyền nuôi con chính thức?

Bạn cần làm đơn yêu cầu thay đổi người trực tiếp nuôi con gửi đến tòa án có thẩm quyền. Tòa án sẽ căn cứ vào điều kiện nuôi dưỡng của bạn, nguyện vọng của con (nếu từ đủ 7 tuổi) và lợi ích tốt nhất cho trẻ để ra quyết định.