Công ty có được giữ Căn cước công dân của người lao động không?

Công ty có được giữ Căn cước công dân của người lao động không?

Trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng lao động, nhiều người lao động gặp phải tình trạng bị đơn vị sử dụng lao động yêu cầu nộp bản gốc các loại giấy tờ tùy thân như Căn cước công dân (CCCD), văn bằng hoặc chứng chỉ. Tuy nhiên, theo quy định của pháp luật lao động hiện hành, đây là hành vi bị nghiêm cấm.

Cụ thể, tại khoản 3 Điều 165 Bộ luật Lao động 2019 số 45/2019/QH14, pháp luật quy định rõ người sử dụng lao động không được giữ giấy tờ tùy thân, văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Dù với bất kỳ lý do nào như để quản lý nhân sự hay đảm bảo trách nhiệm công việc, công ty cũng không có quyền thu giữ bản chính các giấy tờ này.

Mức xử phạt hành chính khi công ty giữ Căn cước công dân

Việc doanh nghiệp cố tình giữ CCCD của người lao động là hành vi vi phạm pháp luật nghiêm trọng. Theo điểm a khoản 2 Điều 9 Nghị định 12/2022/NĐ-CP, hành vi giữ bản chính giấy tờ tùy thân, văn bằng hoặc chứng chỉ của người lao động khi giao kết hoặc thực hiện hợp đồng lao động sẽ bị xử phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng.

Đây là mức phạt hành chính nhằm bảo vệ quyền tự do nhân thân của người lao động. Khi gặp tình trạng này, người lao động cần chủ động yêu cầu công ty hoàn trả giấy tờ. Nếu công ty không hợp tác, người lao động có quyền gửi văn bản phản ánh đến Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội thuộc UBND cấp huyện nơi công ty đặt trụ sở để được can thiệp kịp thời.

Quyền hạn của cơ quan nhà nước đối với giấy tờ tùy thân

Không phải bất kỳ tổ chức hay cá nhân nào cũng có quyền tạm giữ CCCD hoặc Chứng minh nhân dân (CMND) của công dân. Theo Điều 11 Nghị định 05/1999/NĐ-CP, chỉ những cơ quan, cá nhân có thẩm quyền theo quy định pháp luật mới được thực hiện việc thu hồi hoặc tạm giữ các loại giấy tờ này.

Các cơ quan có thẩm quyền bao gồm: Cơ quan Công an nơi làm thủ tục cấp đổi, cấp lại CCCD; người có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính trong các trường hợp đặc biệt theo quy định; Công an cấp quận, huyện, thị xã nơi công dân thường trú; và cơ quan thi hành án phạt tù, tạm giam, cơ sở giáo dục, chữa bệnh. Mọi hành vi thu giữ ngoài các trường hợp này đều là trái quy định pháp luật.

Trách nhiệm bồi thường khi công ty làm mất giấy tờ

Trong trường hợp công ty giữ giấy tờ tùy thân của nhân viên mà làm mất, người lao động có quyền yêu cầu đơn vị sử dụng lao động bồi thường thiệt hại. Đối với CCCD hoặc CMND, người lao động có thể yêu cầu công ty chi trả các chi phí liên quan đến việc làm thủ tục cấp lại giấy tờ mới, bao gồm lệ phí và chi phí đi lại.

Đối với các văn bằng gốc như bằng Đại học, Thạc sĩ, do bản chính chỉ được cấp một lần theo quy định tại khoản 2 Điều 2 Thông tư 21/2019/TT-BGDĐT, việc mất mát sẽ gây ra thiệt hại khó khắc phục. Theo Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015 số 91/2015/QH13, các bên có quyền thỏa thuận về mức bồi thường. Nếu không thỏa thuận được, người lao động có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại bằng tiền hoặc các hình thức khác để khắc phục hậu quả do việc mất bằng cấp gây ra.

Lời khuyên cho người lao động

Để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của bản thân, người lao động cần lưu ý tuyệt đối không giao nộp bản gốc các loại giấy tờ tùy thân cho công ty khi ký kết hợp đồng lao động. Nếu công ty yêu cầu để đối chiếu, hãy cung cấp bản sao đã công chứng hoặc bản chụp để doanh nghiệp lưu hồ sơ.

Trong trường hợp đã bị giữ giấy tờ, người lao động cần thu thập bằng chứng về việc công ty đang giữ bản gốc (như biên bản giao nhận, tin nhắn, email yêu cầu nộp giấy tờ). Đây là căn cứ quan trọng để làm việc với các cơ quan chức năng hoặc khởi kiện dân sự nếu cần thiết. Hệ Thống Luật khuyến nghị người lao động nên tìm hiểu kỹ các quyền và nghĩa vụ của mình để tránh bị xâm phạm lợi ích chính đáng.

Định hướng pháp lý về giấy tờ tùy thân trong tương lai

Từ ngày 01/07/2024, các cơ quan chức năng bắt đầu triển khai thẻ Căn cước mới với nhiều tính năng hiện đại. Bên cạnh đó, từ ngày 01/01/2025, CMND sẽ chính thức không còn giá trị sử dụng. Sự thay đổi này nhằm chuẩn hóa hệ thống dữ liệu quốc gia về dân cư, giúp công tác quản lý hành chính hiệu quả hơn.

Dù hình thức giấy tờ có thay đổi, nguyên tắc pháp lý về việc nghiêm cấm các đơn vị sử dụng lao động giữ giấy tờ tùy thân của người lao động vẫn giữ nguyên. Người lao động cần cập nhật thông tin về các loại giấy tờ tùy thân mới để đảm bảo quyền lợi khi thực hiện các giao dịch dân sự và hành chính trong tương lai.

Kết luận chung

Tóm lại, việc công ty giữ Căn cước công dân của người lao động là hành vi vi phạm pháp luật. Doanh nghiệp cần tuân thủ nghiêm túc các quy định của Bộ luật Lao động 2019 để tránh bị xử phạt hành chính và những rủi ro pháp lý khác. Người lao động cần chủ động bảo vệ giấy tờ tùy thân và sử dụng các biện pháp pháp lý cần thiết nếu quyền lợi bị xâm phạm.

Câu hỏi thường gặp

Công ty có quyền giữ bằng Đại học bản gốc của nhân viên không?

Không. Theo khoản 3 Điều 165 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động không được phép giữ bản chính văn bằng, chứng chỉ của người lao động. Hành vi này là vi phạm pháp luật và có thể bị xử phạt hành chính theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP.

Bị công ty giữ CCCD thì cần làm gì để lấy lại?

Bạn nên yêu cầu công ty hoàn trả trực tiếp. Nếu không được giải quyết, bạn có thể gửi đơn kiến nghị đến Phòng Lao động – Thương binh và Xã hội cấp huyện nơi công ty đặt trụ sở để yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp buộc công ty trả giấy tờ.

Công ty làm mất bằng đại học của tôi thì phải làm sao?

Bạn có quyền yêu cầu công ty bồi thường thiệt hại. Theo Điều 585 Bộ luật Dân sự 2015, các bên có thể thỏa thuận mức bồi thường cho chi phí làm lại bản sao văn bằng và các thiệt hại thực tế phát sinh do không có bằng cấp gây ra.